Boundary ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง (2013): สารคดีกะเทาะเปลือกอุดมการณ์ และเสียงสะท้อนจากคนชายแดน
ในปี 2013 “Boundary” หรือชื่อไทย “ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง” ภาพยนตร์สารคดีสัญชาติไทยโดยผู้กำกับหญิงเก่งอย่าง “นนทวัฒน์ นำเบญจพล” ได้กลายเป็นทอล์กออฟเดอะทาวน์และสร้างแรงสั่นสะเทือนในวงการภาพยนตร์ไทยอย่างรุนแรง เนื่องจากเคยถูกคณะกรรมการพิจารณาภาพยนตร์และวีดิทัศน์สั่งห้ามฉาย (แบน) ก่อนจะได้รับอนุมัติให้เข้าฉายในเวลาต่อมา ในฐานะนักวิจารณ์ภาพยนตร์อาวุโส ผมขอจำกัดความเรื่องนี้ว่าเป็น “A Courageous and Eye-Opening Humanistic Documentary” ภาพยนตร์เรื่องนี้ไม่ได้เลือกข้างทางการเมือง แต่พาผู้ชมเดินทางไปสำรวจความจริงในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา เพื่อฟังเสียงที่มักจะถูกทำให้เงียบหายไป ท่ามกลางความขัดแย้งเรื่องปราสาทพระวิหารและสถานการณ์การเมืองเสื้อสีในกรุงเทพฯ นี่คือ Deep Recommendation สำหรับผู้ที่ต้องการเสพงานศิลปะกึ่งบันทึกประวัติศาสตร์ที่ชวนตั้งคำถามถึงความหมายของคำว่า “ชาตินิยม” และ “เส้นเขตแดน”
เรื่องย่อฉบับเข้มข้น: เมื่อเส้นเขตแดนที่มนุษย์ขีดเขียน แยกชีวิตและความเป็นคนออกจากกัน
ภาพยนตร์เริ่มต้นจากการเดินทางติดตามชีวิตของ “ชลสิทธิ์” ชายหนุ่มชาวสุรินทร์ที่เพิ่งเกณฑ์ทหารเสร็จสิ้นและกลับมาใช้ชีวิตที่บ้านเกิดชายแดน โดยเขาเคยถูกส่งไปปฏิบัติหน้าที่ควบคุมฝูงชนในช่วงเหตุการณ์กระชับพื้นที่การชุมนุมทางการเมืองในกรุงเทพฯ เมื่อปี พ.ศ. 2553 หนังใช้สายตาและความทรงจำของเขาเป็นสะพานเชื่อมโยงความขัดแย้งจากใจกลางเมืองหลวง ออกสู่พื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชาบริเวณรอบปราสาทพระวิหาร
ตัวสารคดีพาเราไปพูดคุยและสัมผัสชีวิตความเป็นอยู่ที่แท้จริงของชาวบ้านทั้งฝั่งไทยและฝั่งกัมพูชา ที่อดีตเคยไปมาหาสู่ ค้าขาย และใช้ชีวิตร่วมกันราวกับเป็นพี่น้อง แต่กลับต้องมาเผชิญหน้าและรับเคราะห์กรรมจากเสียงปืน เสียงระเบิด และความหวาดระแวง เพียงเพราะอุดมการณ์ทางการเมืองและการแย่งชิงพื้นที่ทับซ้อนของผู้มีอำนาจในเมืองหลวง “ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง” จะเผยให้เห็นทัศนียภาพอันงดงามแต่แฝงไปด้วยความตึงเครียด และตั้งคำถามว่าแท้จริงแล้ว… เส้นเขตแดนนั้นขีดขึ้นมาเพื่อปกป้องประชาชน หรือสร้างขึ้นมาเพื่อกักขังและทำลายวิถีชีวิตของพวกเขากันแน่
ทำไม Boundary ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง (2013) ถึงเป็นภาพยนตร์สารคดีที่คนไทยควรดู?
- การนำเสนอภาพความจริงแบบไร้อคติ (Objective Human Lens): ผู้กำกับจงใจหลีกเลี่ยงการตัดสินว่าใครถูกหรือผิด แต่เน้นการถ่ายทอดเรื่องราวผ่านแง่มุมของมนุษยธรรม (Humanitarianism) ทำให้เราได้เห็นว่าชาวบ้านตาสีตาสาในพื้นที่ไม่ได้ต้องการสงคราม แต่ต้องการเพียงความสงบสุขในการทำมาหากิน
- งานภาพและการตัดต่อที่ละเมียดละไม (Poetic Visuals): แม้จะเป็นหนังสารคดีแต่ทิศทางการกำกับภาพทำออกมาได้งดงาม มีความละเมียดละไมเชิงกวี (Poetic Cinema) การสลับภาพความเงียบสงบของธรรมชาติเข้ากับบทสนทนาอันหนักอึ้ง ช่วยขับเน้นอารมณ์ความเหงาและความอึดอัดได้อย่างดีเยี่ยม
- การสะท้อนปัญหาระดับโครงสร้าง: หนังเชื่อมโยงภาพความขัดแย้งระดับท้องถิ่น (ชายแดน) เข้ากับความขัดแย้งระดับชาติ (การเมืองในเมืองหลวง) ได้อย่างชาญฉลาด ชี้ให้เห็นว่าอุดมการณ์ที่ถูกปลูกฝังจากส่วนกลางส่งผลกระทบต่อชีวิตของคนชายขอบอย่างไรบ้าง
“ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง คือสิ่งตอกย้ำว่า… ท้องฟ้าและผืนดินในความจริงนั้นกว้างใหญ่และเชื่อมต่อเป็นผืนเดียวกัน มีเพียงแค่เส้นสมมติและอุดมการณ์ของมนุษย์เท่านั้น ที่พยายามจะแบ่งแยกมันออกจากกันด้วยหยาดเลือดและน้ำตา”
